DIỄN NGÔN HỢP TÁC VĂN HÓA - GIÁO DỤC GIỮA PHI-LÍP-PIN VÀ NHẬT BẢN TRONG CÁC TUYÊN BỐ CHUNG (NĂM 2011, 2015, 2023)
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Các văn bản ngoại giao không chỉ truyền tải nội dung chính sách đối ngoại mà còn phát triển và tái tạo quan hệ quyền lực. Để có thể làm rõ cách thức hợp tác văn hóa - giáo dục được phát triển về mặt diễn ngôn trong ba tuyên bố chung Phi-líp-pin - Nhật Bản (2011, 2015, 2023), nghiên cứu này° vận dụng Phân tích diễn ngôn phê phán và Phân tích diễn ngôn - lịch sử, cụ thể là xác định phép lặp từ vựng, tham chiếu chính sách, phép lặp mô thức ngữ pháp và khung tư tưởng chung. Trong khi tỷ lệ nội dung văn hóa - giáo dục trong mỗi tuyên bố có xu hướng giảm hơn nửa rồi tăng nhẹ trở lại, mật độ danh từ hóa trong nội dung hợp tác văn hóa - giáo dục lại tăng từ 6,07% lên 13,83% trước khi giảm nhẹ xuống 11,16% trong các tuyên bố chung này. Việc tổng hợp kết quả định tính hé lộ một xu hướng phát triển diễn ngôn theo hướng xác lập → tự nhiên hóa → thể chế hóa. Theo đó, sự bất đối xứng quyền lực giữa Nhật Bản và Phi-líp-pin không bị giảm bớt mà ngày càng được ẩn giấu khéo léo hơn: từ chỗ Nhật Bản là tác nhân ngữ pháp tường minh (2011), đến “cảm giác bình đẳng” được tạo bởi sự hiện diện của các chủ ngữ tập thể đối xứng (2015), và đến việc không nhắc đến nhưng lại gợi ra vai trò chủ động của Nhật Bản qua thủ pháp diễn đạt các “chương trình với vai trò tác nhân” trong tuyên bố chung của lãnh đạo hai bên (2023). Khung tư tưởng chung tương đối ổn định này góp phần mở rộng lý thuyết quyền lực mềm: quyền lực mềm không chỉ được kiến tạo qua nội dung chương trình mà còn được hàm ẩn trong các lựa chọn diễn ngôn ở cấp độ vi mô.
° Nghiên cứu này được cấp kinh phí bởi Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội trong khuôn khổ Nhiệm vụ KHCN & ĐMST cấp trường mã số N.25.16
Từ khóa
quan hệ Phi-líp-pin - Nhật Bản, hợp tác văn hóa - giáo dục, bất đối xứng
Chi tiết bài viết
Tài liệu tham khảo
Fairclough, N. (1992). Discourse and social change. Polity Press. https://www.google.com.vn/books/edition/Discourse_and_Social_Change/3H3AoOmjX-oC?hl=en
Fairclough, N. (2010). Critical discourse analysis: The critical study of language. Longman. https://www.google.com.vn/books/edition/Critical_Discourse_Analysis/fdwDPwAACAAJ?hl=en
Fairclough, N. (2012). Critical discourse analysis. In Handford, M., & Gee, J. P. (Eds.), The Routledge Handbook of Discourse Analysis (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203809068
Fairclough, N. (2013). Critical discourse analysis and critical policy studies. Critical Policy Studies, 7(2), 177-197. https://doi.org/10.1080/19460171.2013.798239
Gu, J., & Deng, S. (2024). Rearticulating the promotion of Japanese language and culture from the perspective of “soft power”: Planning and effects. Frontiers in Psychology, 15, Article 1371271. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1371271
Hellmann, D. C. (1979). Japan and Southeast Asia: Continuity amidst change. Asian Survey, 19(12), 1189-1198. https://doi.org/10.2307/2643964
Lowy Institute. (2025a). Methodology. Asia Power Index. https://power.lowyinstitute.org/methodology/
Lowy Institute. (2025b). Asia Power Index 2025. https://power.lowyinstitute.org/
Ministry of Foreign Affairs of Japan. (2011). Japan-Philippines Joint Statement on the Comprehensive Promotion of the "Strategic Partnership" between Neighboring Countries Connected by Special Bonds of Friendship. https://worldjpn.net/documents/texts/JPSEA/20110927.D1E.html
Ministry of Foreign Affairs of Japan. (2015). Japan-Philippines joint declaration: A strengthened strategic partnership for advancing the shared principles and goals of peace, security, and growth in the region and beyond. https://www.mofa.go.jp/s_sa/sea2/ph/page4e_000280.html
Ministry of Foreign Affairs of Japan. (2023). Japan-Philippines summit meeting. https://www.mofa.go.jp/s_sa/sea2/ph/page1e_000569.html
Nye, J. S., Jr. (1990). Soft power. Foreign Policy, 80, 153-171. https://doi.org/10.2307/1148580
Nye, J. S., Jr. (2004). Soft power: The means to success in world politics. PublicAffairs. https://books.google.com.vn/books/about/Soft_Power.html?hl=vi&id=wuqOAAAAMAAJ&redir_esc=y
Reisigl, M., & Wodak, R. (2015). The discourse-historical approach (DHA). In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of critical discourse studies (3rd ed., pp. 23-61). Sage. https://sk.sagepub.com/book/edvol/methods-of-critical-discourse-studies-3e/chpt/2-discoursehistorical-approach-dha
Robertson, S. L. (2012). Researching global education policy: Angles in/on/out…. In A. Verger, M. Novelli, & H. Altinyelken (Eds.), Global education policy and international development: New agendas, issues and practices. Continuum. https://susan-lee-robertson.com/wp-content/uploads/2012/07/2012-robertson-researching-global.pdf
Tikly, L. P. (2016). Language-in-education policy in low-income, postcolonial contexts: Towards a social justice approach. Comparative Education, 52(3), 408-425. https://doi.org/10.1080/03050068.2016.1185272
Trinidad, D. D., & Chua, K. I. U. C. (Eds.). (2024). Philippines-Japan Relations in the Twenty-First Century: Change and Direction (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003486954
Velasco, S. (2023). Rethinking international collaboration: Philippines-Japan cultural exchange during the COVID-19 crisis. Social Transformations Journal of the Global South, 11(1), Article 4. https://doi.org/10.13185/2799-015x.1169