CẤU TRÚC THỂ LOẠI VÀ BIẾN THỂ NGÔN NGỮ TRONG CÁC BẢN TÓM TẮT NGHIÊN CỨU Y HỌC: TIẾP CẬN TỪ NGỮ PHÁP CHỨC NĂNG HỆ THỐNG
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Nghiên cứu này phân tích cấu trúc thể loại và sự hiện thực hóa ngữ vực/phong cách diễn ngôn (register) trong các bản tóm tắt nghiên cứu y học dưới góc nhìn của Ngữ pháp chức năng hệ thống (Systemic Functional Linguistics – SFL). Dựa trên một tập hợp gồm 60 bản tóm tắt thuộc 6 chuyên ngành y học chính, được công bố trong giai đoạn 2017-2024, nghiên cứu tiến hành phân tích trình tự tu từ và lựa chọn ngôn ngữ nhằm khám phá cách thức xây dựng ý nghĩa trong một thể loại học thuật có tính chuẩn hóa cao. Kết quả cho thấy phần lớn các bản tóm tắt tuân theo cấu trúc: Mở đầu - Phương pháp - Kết quả - Thảo luận (IMRaD) rút gọn, thể hiện các đặc điểm chung như: sử dụng thuật ngữ chuyên ngành, danh hóa, tính tình thái thấp, và lối viết phi cá nhân. Tuy nhiên, cũng có những khác biệt nhỏ giữa các chuyên ngành - ví dụ, chuyên ngành Ung thư học nhấn mạnh bối cảnh nghiên cứu, trong khi Hô hấp và Tim mạch tập trung vào phương pháp và kết quả, phản ánh ưu tiên nhận thức đặc thù của từng lĩnh vực. Những phát hiện này xác quyết kết quả các nghiên cứu thể loại trước đó, đồng thời cho thấy việc viết tóm tắt trong lĩnh vực y học đòi hỏi sự kết hợp giữa tính quy chuẩn và khả năng điều chỉnh linh hoạt. Về mặt sư phạm, nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp giảng dạy viết học thuật dựa trên thể loại và phong cách diễn ngôn theo định hướng SFL, đặc biệt đối với các nhà nghiên cứu y khoa không sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ nhất. Cách tiếp cận này có thể giúp nâng cao năng lực viết tóm tắt và tăng khả năng công bố quốc tế, đặc biệt trong các bối cảnh như Việt Nam.
Từ khóa
Thể loại, Biến thể ngôn ngữ, Tóm tắt nghiên cứu y học, Ngữ pháp chức năng hệ thống, Viết học thuật
Chi tiết bài viết
Tài liệu tham khảo
Cheng, S. (2024). A review of interpersonal metafunction studies in systemic functional linguistics (2012–2022). Journal of World Languages, 10(3), 623–667. https://doi.org/10.1515/jwl-2023-0026
Cohen, J. (1960). A coefficient of agreement for nominal scales. Educational and Psychological Measurement, 20(1), 37–46. https://doi.org/10.1177/001316446002000104
Doran, Y. J., Martin, J. R., & Herrington, M. (2024). Rethinking context: realisation, instantiation, and individuation in systemic functional linguistics. Journal of World Languages, 10(1), 177–220. https://doi.org/10.1515/jwl-2023-0051
Eggins, S. (2004). An introduction to systemic functional linguistics (2nd ed.). Continuum.
Halliday, M. A. K., & Matthiessen, C. M. I. M. (2014). Halliday's introduction to functional grammar (4th ed.). Routledge.
Hyland, K. (2000). Disciplinary discourses: Social interactions in academic writing. Longman.
Hyland, K. (2004). Disciplinary interactions: Metadiscourse in L2 postgraduate writing. Journal of Second Language Writing, 13(2), 133–151. https://doi.org/10.1016/j.jslw.2004.02.001
Landis, J. R., & Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159–174. https://doi.org/10.2307/2529310
Martin, J. R., & Rose, D. (2008). Genre Relations: Mapping Culture. Equinox.
Martin, J. R., & White, P. R. R. (2005). The language of evaluation: Appraisal in English. Palgrave Macmillan.
Melliti, M. (2024). Using genre analysis to detect AI-generated academic texts. Diá-logos, 29, 9–27. https://www.researchgate.net/publication/385820914
Nguyen, T. N. (2023). Politeness Exchange Through Modality Uses in Vietnamese Doctor Talk. International Journal of Language and Linguistics, 11(5), 165–178. https://doi.org/10.11648/j.ijll.20231105.13
Nguyen, T. T. M. (2019). Medical case reports in English and Vietnamese: A genre-based analysis. [Doctoral dissertation, Vietnam National University, Hanoi].
Patton, M. Q. (2015). Qualitative research and evaluation methods (4th ed.). SAGE Publications.
Swales, J. M. (1990). Genre analysis: English in academic and research settings. Cambridge University Press.
Wang, P. F., Khalid, P. Z. M., & Kussin, H. J. (2023). A review of genre analysis of academic writings. Arab World English Journal, 14(4), 312-324. https://dx.doi.org/10.24093/awej/vol14no4.23