NHẬN THỨC VỀ ĐỘ KHÓ VÀ HIỆU SUẤT DỊCH CÁC YẾU TỐ ĐẶC THÙ VĂN HÓA: MINH CHỨNG TỪ NGƯỜI HỌC EFL
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Các yếu tố đặc thù văn hóa được xem là một trong những thách thức trong dịch thuật, nhưng sự tương đồng và khác biệt giữa nhận thức về độ khó và hiệu suất dịch thực tế vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Nghiên cứu này xem xét hai khía cạnh này, đồng thời khảo sát nhận thức của sinh viên về các nguyên nhân gây khó khăn khi dịch các yếu tố đặc thù văn hóa. Nghiên cứu sử dụng thiết kế hỗn hợp, kết hợp dữ liệu bảng hỏi từ 113 sinh viên với phân tích sản phẩm dịch của 40 sinh viên trong nhóm này. Kết quả cho thấy người học có xu hướng đánh giá thành ngữ, tục ngữ và các yếu tố mang đậm dấu ấn văn hóa là khó dịch, trong khi các yếu tố quen thuộc như món ăn và cách xưng hô được xem là ít khó hơn. Tuy nhiên, hiệu suất dịch cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm yếu tố văn hóa, trong đó, dịch sát nghĩa và diễn đạt chưa đầy đủ ý nghĩa văn hóa chiếm hơn 80% số trường hợp. Kết quả cũng cho thấy chỉ có sự tương đồng một phần giữa nhận thức về độ khó và hiệu suất dịch thực tế. Những phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết của việc tích hợp hiểu biết văn hóa, nhận thức chiến lược và thực hành phản tư trong giảng dạy dịch thuật.
Từ khóa
yếu tố đặc thù văn hóa, hiệu suất dịch, nhận thức về độ khó, khoảng cách giữa nhận thức và hiệu suất, người học EFL
Chi tiết bài viết
Tài liệu tham khảo
Angelone, E. (2010). Uncertainty, uncertainty management and metacognitive problem solving in the translation task. In G. M. Shreve & E. Angelone (Eds.), Translation and cognition (pp. 17–40). John Benjamins. https://doi.org/10.1075/ata.xv.03ang
Baker, M. (2018). In other words: A coursebook on translation (3rd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315619187
Chesterman, A. (2016). Memes of translation: The spread of ideas in translation theory (Rev. ed.). John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/btl.123
Hurtado Albir, A. (2015). The acquisition of translation competence. Competences, tasks, and assessment in translator training. Meta, 60(2), 256–280. https://doi.org/10.7202/1032857ar
Kelly, D. (2005). A handbook for translator trainers. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315760292
Latorraca, R. (2023). Lost in post-editing: An exploratory study on translation trainees’ perceived EN>IT post-editing vs. translation performance. Ampersand, 11, 100144. https://doi.org/10.1016/j.amper.2023.100144
Newmark, P. (1988). A textbook of translation. Prentice Hall.
https://books.google.com.vn/books/about/A_Textbook_of_Translation.html?id=ABpmAAAAMAAJ&redir_esc=y
Nguyen, T. M., & Dao, T. X. P. (2020). Learners’ difficulties in self-evaluation in English Vietnamese translation quality assessment. International Journal of Linguistics, Literature and Translation, 3(10), 156–163. https://doi.org/10.32996/ijllt.2020.3.10.18
Pedersen, J. (2011). Subtitling norms for television: An exploration focusing on extralinguistic cultural references. John Benjamins. https://doi.org/10.1075/btl.98
Pym, A. (2014). Exploring translation theories (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315857633
Sun, S. (2015). Measuring translation difficulty: Theoretical and methodological considerations. Across Languages and Cultures, 16(1), 29–54. https://doi.org/10.1556/084.2015.16.1.2
Sun, S., & Shreve, G. M. (2014). Measuring translation difficulty: An empirical study. Target, 26(1), 98–127. https://doi.org/10.1075/target.26.1.04sun
Tran, D. M. T. (2025). Exploring elements of untranslatability and strategies as represented in the English translation of the Vietnamese work Dế Mèn Phiêu Lưu Ký. Journal of Science and Technology, The University of Danang, 23(6B), 96–101. https://doi.org/10.31130/ud-jst.2025.23(6B).258E