ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC VÀ NGỮ NGHĨA CỦA NGỮ ĐỊNH DANH CHỈ NGƯỜI CÓ YẾU TỐ “MẶT” TRONG TIẾNG VIỆT (TRONG MỐI LIÊN HỆ VỚI TIẾNG HÀN)

Tóm tắt

Bài viết khảo sát các cụm từ cố định chỉ người theo mô hình cấu trúc “mặt + X” trong tiếng Việt trên hai phương diện cấu trúc và ngữ nghĩa, qua đó liên hệ với các biểu thức tương ứng trong tiếng Hàn nhằm làm rõ đặc điểm định danh và đặc trưng tri nhận của hai ngôn ngữ. Ngữ liệu nghiên cứu được thu thập chủ yếu từ Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (2003). Trên cơ sở phân tích các đơn vị ngôn ngữ theo mô hình “mặt + X”, nghiên cứu tiến hành xác định đặc điểm cấu trúc của mô hình này, đồng thời phân loại các nhóm nghĩa cơ bản mà các cụm từ cố định biểu đạt. Kết quả cho thấy mô hình “mặt + X” tạo nên một nhóm cụm từ cố định khá đặc trưng trong tiếng Việt, thường được sử dụng để biểu thị các đặc điểm liên quan đến ngoại hình, tính cách, trạng thái tâm lý và giá trị xã hội của con người. Đối chiếu với tiếng Hàn cho thấy cả hai ngôn ngữ đều có xu hướng sử dụng tên gọi bộ phận cơ thể như một cơ sở tri nhận để định danh con người. Tuy nhiên, giữa hai ngôn ngữ vẫn tồn tại những khác biệt nhất định về phạm vi nghĩa, sắc thái biểu đạt và mức độ quy phạm trong sử dụng. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ đặc điểm từ vựng - ngữ nghĩa của tiếng Việt và cung cấp thêm tư liệu cho nghiên cứu đối chiếu Việt - Hàn từ góc độ định danh.