NGÔN NGỮ HỌC ĐIỀN DÃ VÀ ĐIỀN DÃ NGÔN NGỮ: TỪ LÍ THUYẾT ĐẾN TRẢI NGHIỆM THỰC TẾ

Tóm tắt

Là một phân môn của Ngôn ngữ học, Ngôn ngữ học điền dã tập trung vào việc thu thập dữ liệu ngôn ngữ, nhất là các dữ liệu ít hoặc chưa được biết đến, bao gồm: ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, cấu trúc ngôn ngữ, cách sử dụng và các hiện tượng ngôn ngữ khác. Theo đó, đối tượng ưu tiên của Ngôn ngữ học điền dã là các ngôn ngữ của các dân tộc ít người, nhất là các ngôn ngữ nguy cấp. Cùng với sự phát triển của Ngôn ngữ học và khoa học công nghệ, Ngôn ngữ học điền dã ngày càng mở rộng mục đích, nhiệm vụ, phạm vi, đối tượng cũng như cách thức tiến hành điền dã, cách xử lí tư liệu, v.v. Thứ nữa, có một thực tế không thể không nhắc đến là, từ lí thuyết của Ngôn ngữ học điền dã đến điền dã tại một hiện trường cụ thể là một khoảng cách không nhỏ, vì những vấn đề phát sinh, nhất là những phát sinh ngoài dự kiến. Kết quả của một chuyến điền dã phụ thuộc vào các xử lí tình huống của người đi điền dã. Đây là một thách thức cho những người tham gia điền dã ngôn ngữ. Với cách nhìn nhận như vậy, bài viết này trình bày một vấn đề được coi là cơ bản, mới theo hướng mở rộng nội hàm và ngoại diên của Ngôn ngữ học điền dã. Đồng thời, bài viết cũng giới thiệu, phân tích một số trải nghiệm thực tế của chúng tôi trong quá trình điền dã các ngôn ngữ ở Việt Nam.